job job job  job               job ارزjob job

محور نظامی روسی- ایرانی و سقوط عربستان

ژنرال آيزنهاور در  29 نوامبر 1952 یعنی هشتم  آذر 1331 در نخستين مصاحبه عمومي اش پس از انتخاب شدن به سمت رئیس جمهور آمریکا نخستین سخنش درباره ایران بود. او گفت: گمان نمي كنم منطقه اي مهمتر از ايران روي نقشه جغرافيايي جهان وجود داشته باشد؛ ايران؛ داراي نفت است و هم در چهار راه جهان واقع شده است.
آيزنهاور در این مصاحبه گفته بود:

اگر روزگاري تهران و مسكو با هم كنار آيند و دوست شوند، كره زمين جاي امني براي غربی ها نخواهد بود.

همچنین نباید وضعیتی پیش آید که ایران به گذشته دور خود باز گردد و یک قدرت نظامی شود. وای به روزی که میلیتاریسم ایرانی زنده شود؛ بروید تاریخ این کشوررا بخوانید تا متوجه حرف من بشوید.

به نظر میرسد کابوس غرب در حال تحقق یافتن است و اتحاد نظامی ایران و روسیه در حال شکل گیری است. بزودی منطقه خاورمیانه شاهد تغییرات جدی خواهد بود و جهان در چند سال آینده مسیر پر التهابی را پشت سر خواهد گذاشت.

isenhaver1

ژنرال آيزنهاور

پایگاه اینترنتی نشریه فارین پالسی باعنوان « زمان آن فرا رسیده تا آمریکا درباره فروپاشی رژیم سعودی احساس نگرانی کند»‌ نوشت:‌ این روزها که مشکلات فراوانی گریبانگیر منطقه خاورمیانه شده است، شاید عربستان سعودی بیشتر از همیشه دچار دردسر و مشکلات شود.

از سقوط بهای نفت در بازارهای جهانی گرفته تا اشتباهات مکرر در سیاست خارجی و تشدید تنش ها با ایران، عمق تحولات اخیر به قدری افزایش یافته که امکان دارد چالش های بسیار جدی تری برای رژیم سعودی به وجود آید.

اگر این چالش ها به خوبی مدیریت نشود، ممکن است در نهایت به طوفانی سهمگین تبدیل شود که خطر بی ثباتی را در عربستان سعودی بیش از پیش افزایش دهد که این به نوبه خود پیامدهای ناخواسته ای را برای بازار جهانی نفت و امنیت در منطقه به دنبال خواهد داشت.

در اینجا به برخی از مشکلات و مسائلی که ممکن است این کشور به ورطه بی ثباتی بیشتر سوق دهد اشاره می شود.

تنش و اختلافات میان صفوف خاندان پادشاهی عربستان

هفته گذشته نشریه گاردین متن دو نامه را که اخیرا یکی از شاهزادگان ناشناس سعودی خطاب به اعضای خاندان پادشاهی عربستان نوشته بود ، منتشر کرد. وی در این نامه از آنها خواسته بود تا بر ضد ملک سلمان در کاخ دربار کودتا کنند.

در این نامه ها آمده بود  ملک سلمان که ماه ژانویه بر تخت پادشاهی نشست و  محمد بن سلمان  پسر سی ساله وی که معاون ولیعهد عربستان است ، سیاست های خصمانه و خطرناکی را دنبال می کنند  که در نهایت کشور را به سمت ویرانی سیاسی و اقتصادی و نظامی سوق می دهد.

این شاهزاده در مصاحبه با گاردین تصریح کرده بود که مطالبات وی مبنی بر تغییر در کادر رهبری عربستان ، نه تنها از حمایت فزاینده در صفوف داخلی دربار پادشاهی برخوردار است بلکه قاطبه جمعیت مردم در سراسر کشور از این خواسته ها حمایت می کنند.

وی گفت : مردم هم به شدت خواستار پیشبرد و تحقق این مطالبات هستند، آنها می گویند در غیر این صورت کشور به سمت فاجعه پیش خواهد رفت.

جنگ یمن
هر چه بیشتر جنگ یمن به درازا بکشد ، این خطر بیشتر وجوددارد که دخالت نظامی سعودی بر ضد حوثی ها در یمن به منبعی جدی برای نارضایتی داخلی در عربستان منجر شود.

گاردین با اشاره به متن نامه مذکور در این باره نوشته است بسیاری از سعودی ها از مشاهده  این واقعیت که ثروتمندترین کشور جهان عرب به فقیرترین کشور جهان عرب می تازد ، بسیار ناراضی و ناخرسند هستند.

به ویژه بیشترین نارضایتی متوجه شاهزاده محمد بن سلمان است که وزیر دفاع عربستان نیز هست و به اعتقاد بسیاری عامل اصلی و  محرک پشت پرده تلاش های جنگ در یمن به شمار می رود.

وی متهم است که بدون داشتن هیچ استراتژی مشخص یا طرح خروج ، به یمن حمله کرده است که این به نوبه خود موجب افزایش هزینه ها چه از لحاظ مالی و چه جانی شده و انتقادات فزاینده بین المللی را از فاجعه بشری در این کشور به دنبال داشته است.

مشکلات اقتصادی
بهای نفت در بازارهای جهانی عموما به علت سیاست عربستان طی یکسال گذشته تا بیش از پنجاه درصد سقوط کرده است. عربستان با توجه به رونق بخش نفت در آمریکا، راهبرد خود را بر حفظ سقف  تولید و مبارزه برای کسی سهم بیشتر در بازار معطوف ساخته است که این به نوبه خود موجب سقوط بهای نفت شده لیکن ریاض امیدوار است با افزایش هزینه های تولید نفت در آمریکا، در نهایت خود کنترل بازار نفت را به دست گیرد تا با ارزان شدن نفت و افزایش تقاضا ، مازاد تولید جذب شود و قبل از آنکه عربستان دچار مشکلات واقعی اقتصادی شود ، بهای نفت بار دیگر افزایش یابد.

ولی این پیش بینی ها آن طور که عربستان می خواست محقق نشد دست کم نه به آن سرعتی که سعودی ها پیش بینی می کردند.

در واقع بودجه سال 2015 عربستان سعودی بر پایه فروش بهای نفت به قیمت بشکه ای نود دلار بسته شده است.

امروزه این قیمت تقریبا نصف شده است و این در حالیست که سعودی ها موجی از هزینه های پیش بینی نشده را متحمل شده اند که از جمله آنها می توان به هزینه های به تخت نشستن ملک سلمان و نیز هزینه های هنگفت جنگ در یمن اشاره کرد.

نتیجه این بی تدبیری ها کسری بودجه حدود بیست درصدی عربستان است که سعودی ها را ناچار می سازد تا بیش از یکصد میلیارد دلار از ذخایر ارز خارجی خود را برداشت کنند (‌ حدود 12 میلیارد دلار در هر ماه ) که این رکوردی بی‌سابقه است .

اگرچه این خطر در آینده نزدیک وجود ندارد که پادشاهی عربستان بی پول شود ولی هر چه این روند کسری بودجه بیشتر ادامه یابد، کاهش بهای نفت  و روند خالی شدن ذخایر ارز خارجی عربستان تداوم داشته باشد، نوسان بازارهای بین المللی ادامه خواهد داشت.

افزون بر همه اینها این نگرانی نیز وجود دارد که میزان صادرات نفت سعودی ها با توجه به افزایش مصرف انرژی داخلی ، سالهاست که سیر نزولی به خود گرفته است.

در واقع تحلیلگران بر این باورند که افزایش سریع تقاضای داخلی ممکن است تا دهه 2030 موجب شود که این کشور در نهایت به یک وارد کننده نفت تبدیل شود.

جای هیچ بحثی وجود ندارد که چنین روندی در نهایت می تواند خطری مرگبار برای حیات پادشاهی عربستان باشد زیرا هنوز هم حدود هشتاد تا نود درصد از درآمدهای دولتی این کشور از محل فروش نفت تامین می شود.

واضح است که  گزینه اصلی مقابله با کسری بودجه ، کاهش هزینه ها و اجرای سیاست های اقتصادی ریاضتی است، ولی برای دولتی که از زمان آغاز قیام های موسوم به بهار عربی در سال 2011  تاکنون، مهمترین سلاح  آن برای فرونشاندن نارضایتی های داخلی، بارش پول بر سر مردم بوده است،‌ اتخاذ چنین گزینه هایی به شدت دشوار خواهد بود.

اختصاص یارانه های مختلف در بخش انرژی به تنهایی حدود بیست درصد از تولید ناخالص داخلی این کشور را می بلعد. همچنین برای مواد غذایی، مسکن، آب اشامیدنی  و مقادیر گسترده ای از دیگر کالاهای مصرفی، یارانه های  هنگفتی پرداخت می شود.

مقامات سعودی خود به خوبی بر این نکته واقف هستند که اجرای هر گونه اصلاحات در این بخش، آنچنان موجب افزایش هزینه های زندگانی خواهد شد که می تواند اشوب هایی را مشابه آنچه پیشتر در تونس و مصر و یمن شاهد ان بودیم به دنبال داشته باشد.

جوانان زیر سی سال حدود دو سوم جمعیت عربستان را تشکیل می دهند که تقریبا حدود سی درصد از این افراد بیکار هستند و شغلی ندارند و به موجب برخی آمار که تایید آنها دشوار است، گزارش هایی درباره نرخ بیسابقه فقر در میان برخی طبقات اجتماعی سعودی منتشر شده که برخی میزان آن را تا 25 درصد برآورد می کنند.

تراژدی حج
بروز دو فاجعه بزرگ چهره مناسک حج امسال را در مکه مخدوش کرد:‌ یکی سقوط جرثقیل در مکه که بیش از یکصد کشته بر جا گذارد و دیگری فاجعه منا که طی آن دست کم حدود 800 تن کشته شدند که برخی آمارهای غیر رسمی حاکیست شمار واقعی قربانیان ممکن است هزاران تن باشد.

پس از بروز این فجایع سعودی ها هدف موجی از انتقادات بیسابقه بر سر نحوه مدیریت مناسک حج  قرار گرفتند،این یک چالش بسیار جدی بود زیرا که در واقع خاندان سعودی موضوع اداره و کنترل بر اماکن مقدس اسلامی را با حاکمیت خود گره زده اند.

بنابراین با هر گونه زیر سئوال رفتن کفایت و صلاحیت خاندان سعودی در پرده داری خانه کعبه و  اداره امکان مقدس اسلامی در این کشور،  دقیقا مشروعیت سیاسی و مذهبی آنها زیر سئوال خواهد رفت.

تشدید تنش ها با ایران
ایران به ویژه از فرصت بروز تراژدی مناسک حج، تنش ها با سعودی ها را تشدید کرده است، البته تنش میان تهران و ریاض از قبل بر سر مسئله هسته ای ایران است.

به نظر می رسد شمار زائران قربانی ایرانی از  اتباع هر کشور دیگری در فاجعه منا بیشتر است، تازه ترین آمار شمار قربانیان ایرانی را 464 نفر نشان می دهد که ممکن است بیشتر هم شود.

وقتی مقامات سعودی در بازگرداندن اجساد کوتاهی نشان داد و این روند طولانی شد ، شدت حملات لفظی مقامات ایرانی افزایش یافت.

آیت الله علی خامنه ای رهبر معظم ایران به سعودی ها هشدار داد اگر آنها کوچکترین بی احترامی به زائران ایرانی مرتکب شوند، با واکنش شدید ایران روبرو خواهند شد . ایشان گفتند ایران تاکنون در نهایت خویشتنداری در برابر اقدامات سعودی ها رفتار کرده است ولی آنها باید بدانند دست ایران از خیلی های دیگر بالاتر است و توانایی های زیادی دارد.

رهبر معظم ایران تاکید کردند اگر ایران بخواهد واکنش شدید نشان دهد برای سعودی ها خوب نخواهد بود.

مصطفی محمد نجار وزیر دفاع سابق ایران نیز به سعودیها گفت بهتر است هشدار های مقام معظم رهبری ایران را جدی بگیرند .

سید حسن نصرالله رهبر جنبش حزب الله لبنان نیز از عربستان خواست تا مدیریت مناسک حج را به کمیته ای از کشورهای اسلامی واگذار کند.

جدا از تراژدی حج به نظر می رسد ایرانی ها سعی دارند تا منافع سعودی ها را در دیگر جنبه ها نیز در معرض تهدید قرار دهند. روز 30 سپتامبر عربستان ادعا کرد یک کشتی ماهیگیری ایران را حامل انواع سلاح در مسیر انتقال این تدارکات برای شورشیان حوثی در یمن توقیف کرده است. روز بعد نیز بحرین دیگر متحد نزدیک عربستان اعلام کرد یک کارگاه تولید بمب و مهمات وابسته به سپاه پاسداران ایران را کشف کرده است. بحرین بلافاصله سفیر خود را از تهران فراخواند و نماینده ایران را در این کشور عنصر نامطلوب اعلام کرد. ایران روز بعد با اخراج کاردار بحرین این اقدام منامه را تلافی کرد و در سوریه البته در طول چند هفته گذشته همگان شاهد ائتلاف نظامی تمام عیار ایران و روسیه برای حفظ نظام بشار اسد بر مسند قدرت و جنگ با شورشیان مورد حمایت عربستان بوده اند.

گفته می شود ایران صدها تن دیگر از نیروهای خود را برای کمک به پیشبرد تهاجمات جدید بر ضد مخالفان اسد روانه سوریه کرده است.

رویگردانی آمریکا
دخالت بی‌سابقه روسیه در سوریه،‌ تهدیدی به مراتب بزرگتر را برای عربستان روشن ساخته است: این واقعیت تلخ که آمریکا نقش سنتی خود را به عنوان تضمین کننده ثبات در خاورمیانه رها کرده است.

البته این خبر بسیار بدی برای سعودهاست که بقای خود را در طول هفتاد سال گذشته به آمریکا گره زده بودند، هم اکنون به نظر می رسد  نظم جهانی مورد  دفاع آمریکایی ها  پیش چشمان آنها فرو می پاشد، در عوض هنجار جدیدی در واشنگتن در جهت انعقاد توافق های دیپلماتیک با ایران در حال شکل گیری است که ممکن است بدترین دشمن سعودی ها را بیش از پیش جسورتر سازد و این در حالیست که روسیه نیز در صدد بر هم زدن موازنه قدرت در منطقه بر آمده است. به روشنی روز واضح است که سقوط سریع قدرت آمریکا، عربستان را بیش از پیش اسیب پذیر خواهد ساخت.

البته هیچکس فروپاشی زودهنگام خاندان آل سعود را در عربستان پیش بینی نمی کند. در طول چند دهه گذشته آنها نشان داده اند که در برابر جریانات سیاسی،‌ ایدئولوژیکی و نظامی که رژیم های کوچک تر از آنها را متزلزل کرده تاب آورده اند، بنابراین پیش بینی این که خاندان پادشاهی عربستان ممکن است در آستانه فروپاشی قریب الوقوع قرار داشته باشند، ساده لوحانه خواهد بود.

ولی باید گفت سعودیها باید خطرات کنونی را جدی بگیرند. فضای منطقه ای که هم اکنون پادشاهی عربستان با آن روبروست، شاید در درجه خصومت و خطرناکی برای آنها بیسابقه باشد. ساختار خاورمیانه در حال فروپاشی است و نظام های دولتی آن در حال سقوط آزاد هستند.

بهار عربی چند سال پیش هم اکنون به زمستان اسلام گرایی تبدیل شده است به عبارت دیگر  سایه یک محور نظامی روسی- ایرانی تشنه به استیلا طلبی و هژمونی و افزایش بهای نفت ، در آن سوی مرزهای عربستان سنگینی می کند و در حال قدرت گرفتن است و آمریکا به سمت خروج از منطقه پیش می رود و پست سر خود متحدانی در حال اضمحلال و دشمنانی رو به قدرت گرفتن و هرج و مرج بر جا گذارده است.

در هر حال همانطور که پیشتر بر آن تاکید شد چالش های داخلی پیش روی نظام سعودی به تدریج رو به افزایش است. افزایش اختلافات در صفوف داخلی نظام پادشاهی عربستان، فرو رفتن در باتلاق جنگی خارجی و پرهزینه، افزایش فشارهای اقتصادی، بروز نشانه های از بین رفتن مشروعیت مذهبی، افزایش قدرت بازیگران خارجی متخاصم و کاهش قدرت حامیان خارجی سنتی همه و همه از چالش های جدی حکایت دارند.

آنچه با قطعیت می توان درباره آن اظهار نظر کرد این است که برای نخستین بار اغلب شاخص های کلیدی در این برهه ظاهرا به طور همزمان در مسیر غلط پیش می روند. شاید در این صورت دامنه خطر بیشتر از گذشته باشد که اگر درست به آنها پرداخته و مقابله نشود ، ممکن است این روند منفی در نهایت به مرحله ای برسد که کل نظام پادشاهی عربستان را به هم بریزد. دامنه این خطر شاید گریبانگیر آمریکا نیز بشود و منافع واشنگتن را در منطقه به خطر بیندازد.

اگرچه آمریکایی ها شاید در شرایط کنونی و در کوتاه مدت نتوانند در مقابله با چالش های فزاینده داخلی به عربستان کمک زیادی بکنند، ولی می توانند دست کم در کاهش برخی از تهدیدات خارجی و فشاری که سعودی ها با آن روبرو هستند، توانایی لازم  را داشته باشند به طور قطع این به نفع آمریکا نیز تمام خواهد شد.

توانایی در اطمینان دادن به شرکای کلیدی در عمل به تعهدات خود در قبال حفظ امنیت و حفظ موازنه منطقه ای نیروهای طرفدار آمریکا و در عین حال مقابله با دشمنان مشترک ولی این دقیقا همان نقشی است که دولت اوباما در طول چند سال گذشته یا از عهده ایفای آن نتوان بوده یا دقیق تر بگوییم از ایفای آن خودداری ورزیده است.

اینجا این پرسش مطرح می شود که ایا دولت اوباما حتی قادر است تا از مخمصه ژئوپولیتیکی که موجب بروز آن شده خود را رهایی بخشد. ایا دولت اوباما این واقعیت تلخ را درک می کند که رها کردن نقش رهبری آمریکا در منطقه نه تنها موجب ایجاد موزانه قدرت در میان رقبا نمی شود بلکه سطح خشونتها، افراط گرایی و هرج و مرج را در منطقه تشدید خواهد کرد؟ ایا دولت اوباما ایده ای برای بازسازی شراکت های راهبردی که اتخاذ سیاست های اخیر موجب تخریب آنها شده دارد؟

شبکه خبر

اهورانیوز

Share

پاسخ دهید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *

*









بازگشت به بالا


Iran
Iran
output_nrpmHy
Iran
output_nrpmHy
Reportage
notruf

     job